quarta-feira, 30 de janeiro de 2013

A Ponte da Varziela (Castro Laboreiro, Melgaço)


A Ponte da Varziela (Castro Laboreiro - Melgaço)
(Foto de Maria Cartas)

Das numerosas pontes históricas que se conservam no concelho de Melgaço, a da Varziela é a que apresenta maiores vestígios de ter sido executada no período medieval, com grande probabilidade entre os séculos XII a XIV. No entanto, as suas origens deverão ser anteriores, como alguns autores têm insistido e como se depreende de alguns indicadores exteriores ao monumento.
Aníbal Rodrigues, num pioneiro estudo acerca destas estruturas de passagem na região de Castro Laboreiro, provou a continuidade (e, em muitos casos, a reformulação) medieval de antigas pontes romanas, cabendo às obras dos séculos XII a XV o generalizado alargamento dos tabuleiros e o reforço estrutural próprio de monumentos sujeitos a grande desgaste.
Foi o que terá sucedido, também, com a ponte da Varziela. Na origem, ela fazia parte de uma via romana que, da Portela do Homem, entroncava com a estrada de Castro Laboreiro, servindo, desta forma, uma secção periférica do vasto território serrano. Um outro indício importante, que recuará a sua origem até ao domínio romano, é a existência de minas de ouro nas imediações, à distância de 60 metros da margem direita deste rio. Perante estes factos, pode assumir-se, ainda que com notórias reservas, que a sua primeira função foi a de apoiar essa antiga mina (que a tradição aponta ter sido explorada pelos romanos), servindo de via de escoamento. Um último factor de datação romana é a implantação da ponte entre duas curvas, um dos mais nítidos sintomas de cronologia clássica.
Muitos séculos depois, já na Baixa Idade Média, a ponte terá sido refeita, com objectivos distintos dos que presidiram à primeira edificação. Encerradas as minas e acentuando-se a ruralização do território, a Varziela serviu de local de passagem a comunidades de habitação sazonal, que viviam da pastorícia e da exploração de gado.
Com esse propósito, concebeu-se o actual projecto, que deve ter mantido o esquema geral da estrutura - o arco único e, sensivelmente, a mesma altura -, embora deva ter alterado as dimensões do tabuleiro. Na actualidade, este é em forma de cavalete pouco acentuado, de dupla rampa, com cerca de 2,80m e é protegido lateralmente por blocos de pedra de granito aparelhado de 1m de altura, constituindo estas guardas uma clara manifestação da construção medieval. Também o arco, apesar da sua volta perfeita, é composto por aduelas de fabrico medieval, de grande qualidade e perfeição. O enchimento da restante estrutura adoptou, porém, um aparelho menos cuidado, à base de pedras miúdas irregularmente talhadas e relacionadas entre si, bem como o pavimento, de grandes lajes mas também apresentando alguma irregularidade.
Nas suas imediações, e correspondendo a uma das mais efectivas devoções populares ao longo dos séculos, implantou-se um pequeno nicho, ou oratório, conhecido como as "Alminhas da Varziela". Indissociavelmente ligado à ponte, este elemento religioso tem um significado profundo nos caminhos da religiosidade popular - que se testemunha em muitos outros locais do país -, sendo um ponto de oração indispensável a quem percorria os caminhos, rogando por uma boa viagem.

Informações recolhidas em: 
http://www.igespar.pt/pt/patrimonio/pesquisa/geral/patrimonioimovel/detail/72927/

segunda-feira, 28 de janeiro de 2013

Termas do Peso - Pavilhão Principal (início do século XX)

Postal antigo não circulado do início do século XX de data que não sei precisar mas com caraterísticas muito idênticas aos de outras edições dessa época. 
A gravura mostra-nos o pavilhão principal das Termas do Peso nos seus primeiros anos com algumas pessoas nas imediações.


sábado, 26 de janeiro de 2013

Ponte do Martingo (Melgaço, 1932) - Postal Antigo

Postal enviado do Peso (Melgaço) em 14 de Agosto de 1932 para Lisboa. Eram frequentes os aquistas oriundos da região de Lisboa provenientes sobretudo duma classe social média e alta. O remetente refere, entre outra coisas, que estava a tomar água de todas as maneiras.
Na frente do postal, fotografia da Ponte do Martingo, nas proximidades da estância termal, na época.

 


quarta-feira, 23 de janeiro de 2013

Histórias do Tomás das Quingostas contadas na Galiza



“O pobre non ten e o rico non dá,  quen queira sentar praza veña á Pena de Anamán,  sete pesos de entrada e un trabuco na man”.  
 Con este retrouso chamaba Tomás  das Quingostas polos seus compañeiros  de gavela. Un ladrón bon,  romántico e decimonónico, que roubaba  aos ricos para dárllelo aos pobres. Un  verdadeiro Robin Hood en versión enxebre e, tamén, unha historia case esquecida.  Carnocho, só tes que viaxar ao concello  de Entrimo, na raia mesma entre Galiza e Portugal, para recuperar a súa  pegada. Tomás era de ningures, do país das montañas, do Quinxo, do Xurés, a terra das “cachenas”, vacas pequenas de cornos  inmensos, e dos cans de raza de Castro Laboreiro, grandes pastores que son quen de arrepoñerse ao lobo. Alí érguese,  como un carballo tronzado polo lóstrego,  a montaña máis fermosa de todas, o agocho  do ladrón, a Pena de Anamán, a 200  metros do marco da raia, na Galiza de  Portugal.  De Tomás só sabemos o nome, e que  era fero dabondo para vivir no medio das  uces e das queirugas. Por iso lle dicían  Tomás das Quingostas, dos ermos de  pedra e dos camiños costaneiros.  Os veciños queríano. Respetaba á  xente humilde e era duro cos poderosos.  O seu principal enemigo, segundo o  gosto decimonónico, eran os cregos. Se  fallaba nunha acción, Tomás voltaba  sempre e na segunda xeira cortaba a orella  da víctima. Tal era a súa sinatura.  Din que unha vez baixou a Grou á  casa do cura e non deu marchado cos cartos.  Volveu, e o crego, cando se sentiu  acurralado, dixo, “Tomás, os cartos velaí  os tes, eu ben sei o que teño que faguer”.  Abriu a súa navalla e…¡rás!!, cortouse a  si mesmo a orella dereita.  Levo tempo detrás de Tomás das  Quingostas mais só fun quen de apañar  unha nisca da súa lenda. Moi largos son  os petoutos do Quinxo e do Xurés. Souben  del hai dez anos. O meu amigo, o  filólogo clásico, Xosé Domingo Bernardo,  natural de Pereira en Entrimo, contoume  a súa historia tal como a el lla contara  a súa avoa. Hai poucos días volvín  tras da súa pegada. Pepe de Pereira, o  Ficheira e os irmáns Baralló, mentes  lúcidas da raia, convidáronme a xantar e  a encher o ollo co poder da Pedra de Anamán.  Alí volvín escoitar como morreu  Tomás.  Tanta desfeita armara que foron atrás  del os gardas portugueses. ‘A fin, despois  de moito porfiar polos outeiros, conseguiron  prendelo. Mais non tiñan ningún  delito concreto para o acusar. Armaron  un polo camiño. Baixaban en ringleira  polas “quingostas”. Tomás atado entre  dous gardas. O de atrás mandoulle un  couce no cu. O ladrón devolveu a afrenta  e guindoulle outro couce nas cachas ao  que levaba diante. Xa había unha agresión  comprobada. Alí mesmo puxéronlle  un tiro e morreu.  Hai uns anos escribín a súa lenda no  libro Fumareu —esta noticia é un breve  resume dese texto—, pero, insisto, a historia  do ladrón bon está por enxarmar.  Cómpre subir moitas veces a Anamán e  deixar que o vento, amodiño, nos vaia  traendo o seu retrouso: “¡o pobre non  ten!, ¡o rico non dá!”.  Despois da miña primeira visita a  Entrimo atopei emocionado a cantiga de  Tomás no “Cantigueiro Popular da Limia  Baixa” de Xaquín Lorenzo. Nel inclúense  ademais estes datos sobre o seu final,  verdadeira culminación romántica desta  historia:  “A cantiga refírese ao Tomás das Congostras.  Dí a lenda que o tal Tomás era  moi bo mozo e tiña a súa guarida na Pena  de Anamán. Tales foron os seus delitos  que a raiña de Portugal mandou unha  partida contra il; a forza de o precurar  atopárono e déronlle morte; pra xustificar  o seu feitío cortáronlle a cabeza e leváronlla  á raiña, que en canto o ollóu dixo:  “Se soubera que era tan bo mozo nono  mandaba matar”.  No val de Entrimo poucos lembran os  contos do ladrón da Pena. de Anamán. En  Olelas, unha aldeíña empoleirada na  montaña, terra dos grandes tocadores de  concertina, cando un neno sae rabudo  dinlle “tu pareces Tomás das Quingostas”.  Xa non saben moito de quen falan.
Pepe Domingo Bernardo contoume  a historia do ladrón, segundo lla  contou a el a súa avoa, Hortensia.  Segundo lla contou a Hortensia, a súa  avoa, Albina, que un día se encontrou  co propio Tomás das Quingostas.  Era unha neniña de 12 anos. Saíu  coa súa nai de Pereira pola mañanciña  para vender un paxe de peras en  Castro Laboreiro. Apareceu na feira o  ladrón da Pena de Anamán. Chegou  cheirando ao bravío e foi parar onda  Mariana e mais Albina.  A rapaza agochouse contra o mantelo  da nai. Nunca o vira pero sabía  ben quen era. Tomás fitouna e falou:  –Nena e ¿canto valen as peras?.  –Para vocé, señor Tomás, non son  contadas.  Contestou Mariana.  Tomás sacou do peto un pano portugués.  Colleu as peras que quixo. E  o home bravo, afeito a vivir entre  uces e queirugas, a beber nos corgos  e durmir no foxo do lobo, pousou na  manciña da rapaza un feixe de moedas  de prata ben grandes. Despois,  marchou amodiño cara a Pena de  Anamán. Albina nunca máis o viu,  pero á neniña o ladrón terrible pareceulle  entón máis guapo e máis bon  que as figuras que saían nos libros  dos santos.”

Texto de Xurxo Souto em http://blogs.laopinioncoruna.es/xurxosouto/category/historias/

terça-feira, 22 de janeiro de 2013

A freguesia de Cubalhão e a sua igreja paroquial: algumas notas históricas



Em 1141, sabia-se que o atual território de Cubalhão estava integrado no couto do Mosteiro de Paderne. Contudo, em 1567, Cubalhão foi elevado a paróquia ou curato dependente de Paderne por D. Frei Bartolomeu dos Mártires. Sabe-se que a freguesia não sofreu grandes danos durante a ocorrência do terramoto de 1 de Novembro de 1755.
Em 1758, a 23 Maio, segundo o cura Manuel Gonçalves nas Memórias Paroquiais, a freguesia era, de novo, do couto de Paderne, termo de Valadares, comarca de Valença, Arcebispado de Braga, sendo terra do Infante D. Pedro. A freguesia tinha 121 vizinhos, 49 casados, 52 viúvos e solteiros e 357 pessoas de sacramento.
Nessa altura, a igreja de Santa Maria de Cubalhão, com orago de Nossa Senhora da Natividade, ficava no meio do lugar, tinha três altares, o altar-mor e dois colaterais, um de Santo António e outro de São Sebastião. O pároco era cura anual, apresentado pelos padres de Paderne e tinha de ordenado 8$000. A freguesia estava sujeita à justiça cível do couto de Paderne e o crime à vila de Valadares e também ao ouvidor de Valença. Não tinha correio, servindo-se do de Monção.
Foi no ano de 1797 que se registou o primeiro casamento do qual existem documentos atualmente. O ano de 1804 é a data do primeiro baptismo e óbito documentado. Foi durante o século XX que se verificou a colocação do relógio de Jerónimo de Braga.


A igreja paroquial atual constitui um edifício de construção seiscentista reformada posteriormente, conforme denota a diferente modinatura entre a fresta de capialço da lateral esquerda e a da oposta, onde a moldura possui topos curvos, devendo datar, juntamente com o portal, de finais do século XVIII. A janela da capela-mor deverá ser posterior.
A mesma possui uma planta longitudinal composta por nave única e capela-mor, mais baixa e estreita, tendo adossada à fachada lateral esquerda torre sineira quadrangular e sacristia e à lateral direita anexo rectangular. Volumes escalonados com coberturas em telhados de duas águas e em cúpula coroada por cruz latina na torre sineira. Fachadas em cantaria de granito aparente, com as juntas tomadas e pintadas de branco, com pilastras toscanas nos cunhais coroadas por pináculos adelgaçados sobre plintos paralelepipédicos, e terminadas em friso e cornija ou, na capela-mor e sacristia, apenas em cornija, sobreposta por beirada simples. Fachada principal virada a SO., terminada em empena coroada por cruz latina de braços com chanfros e rematados em botão; é rasgada por portal de verga abatida, com moldura inscrita terminada em cornija, e óculo circular, com moldura de capialço interiormente decorada com caneluras; sobre este surge relógio circular da oficina de Jerónimo, de Braga. Torre sineira disposta no alinhamento da frontaria, de dois registos separados por friso e cornija, abrindo-se no segundo, em cada uma das faces, sineira em arco de volta perfeita sobre pilastras, frontalmente albergando sino. É coroada sobre os cunhais por pináculos fusiformes sobre plintos. Na fachada lateral esquerda, abre-se porta travessa de verga recta sobre os pés direitos e fresta de capialço; na sacristia rasga-se virada a sudoeste uma porta de verga recta e na face posterior da torre uma outra, moldurada e sobrelevada, precedida escada de cinco degraus, com guarda em ferro. A fachada lateral direita possui a nave rasgada, sensivelmente a meio, por uma porta travessa de verga recta entaipada, e uma fresta com moldura de topos curvos, e, a capela-mor, por janela rectangular. No anexo abre-se a sudoeste e na face posterior janela rectangular com grades de ferro, tendo nesta última o aparelho muito irregular, denotando acréscimos. Fachada posterior da capela-mor terminada em empena, coroada por cruz latina sobre acrotério, e rasgada nos extremos por dois óculos circulares.


Informações recolhidas em: www. monumentos.pt (Paula Noé, 2010)